Home >> Bestellen & Downloaden >> Bakwerk >> Online lezen >> Sinterklaas als huwelijksmakelaar

Sinterklaas als huwelijksmakelaar

Sinterklaas als huwelijksmakelaar

Knapperige, heerlijk geurende speculaasjes, geserveerd naast een kop dampende thee, koffie of chocolademelk, zijn eigenlijk niet weg te denken uit onze Hollandse wintermaanden. Eeuwenlang werden speculaasjes gemaakt met behulp van koekplanken. De vormen hadden een bijzondere betekenis.

In vroeger tijden stond Sint Nicolaas bekend als beschermheilige van het huwelijk. Rondom zijn naamdag, middenin de winter, werden Sinterklaasmarkten georganiseerd waarop huwbare jongens en meisjes elkaar opzochten. Op deze markten konden zij speculaaspoppen versieren met glazuur, snoepjes of amandelen. Als een jongen een bepaald meisje heel erg leuk vond, gaf hij haar zijn opgetuigde speculaaspop cadeau. Hier komt ook de term ‘iemand versieren’ vandaan. Daarna werd het pas echt spannend. De jongen moest vervolgens namelijk bij het meisje en haar ouders thuis op de koffie komen. Kreeg hij bij zijn kopje koffie het hoofd van zijn speculaaspop terug, dan zat de jongen gebakken en lag een relatie met het meisje van zijn keuze in het verschiet. Kreeg hij echter de benen van de pop, dan moest hij letterlijk en figuurlijk de benen nemen. Het meisje en/of haar familie moesten klaarblijkelijk niets van hem hebben.

Koekplanken
Speculaasjes zijn eeuwenlang vervaardigd met behulp van koekplanken of ‘prenten’, zoals deze in vakjargon heten. De oudst bekende plank in Nederland dateert van omstreeks 1600, maar men vermoedt dat de eerste prenten al in de Middeleeuwen zijn gesneden. In een tijd waarin kranten hoegenaamd geen rol speelden, gaven koekprenten een beeld van de ontwikkelingen op politiek, technisch en religieus gebied. Zo zijn bijvoorbeeld de eerste zeilschepen, radarboten en stoomlocomotieven in hout vastgelegd.

Spiegelbeed
Er zijn meerdere verklaringen voor het woord ‘speculaas’. Sommige mensen zeggen dat het van het Latijnse ‘speculum’ komt, dat spiegel betekent. Hiermee wordt verwezen naar de afbeelding op de koekplank waarmee een speculaaspop wordt gemaakt. De koek vormt immers het spiegelbeeld van de afbeelding of prent op de plank. Anderen zeggen dat speculaas afkomstig is van het Latijnse woord ‘speculator’. Dat betekent ‘hij die alles ziet’. En dat is natuurlijk wel een heel mooie bijnaam voor Sint Nicolaas.

Wat proef je?
Speculaas wordt gemaakt door boter te mengen met basterdsuiker, bloem, bakpoeder en natuurlijk de kenmerkende speculaaskruiden. Deze bestaan uit een mengsel van kaneel, nootmuskaat, kruidnagel, gemberpoeder, kardemom en witte peper. Soms worden ook nog anijs, korianderzaad of foelie toegevoegd. Aanvankelijk waren speculaaskruiden zeer kostbaar. Pas met de komst van de Verenigde Oostindische Compagnie kwamen de specerijen in de zestiende en zeventiende eeuw in grote hoeveelheden beschikbaar.